Ukraina · I wiek
Charaks (gr. Χάραξ, dop. Χάρακος – umocniony obóz wojskowy) – grodzisko tauryjskie z III w. p.n.e., a następnie rzymski warowny obóz wojskowy z I-III wieku n.e. na przylądku Aj-Todor na południowym wybrzeżu Krymu, w pobliżu współczesnej Jałty.
Od strony morza Charaks był chroniony przez pionowe skały, od lądu zbudowano mur obronny o wątku cyklopim, otaczający teren o powierzchni 6 ha, którego budowę przypisywano Taurom, chociaż współcześnie przeważa pogląd, że mur ten jest jednak dziełem Rzymian, którzy ten teren zajęli w latach siedemdziesiątych I wieku n.e. Zbudowali oni obóz wojskowy, użytkowany do połowy III wieku, z wewnętrznym murem obronnym, chroniącym dodatkowo obszar 2 ha. W twierdzy stacjonowali żołnierze I i XI legionu rzymskiego. W połowie II wieku garnizon Charaksu liczył 500 żołnierzy. Charaks, oprócz zatoki Bałakławy (gdzie stacjonowały okręty eskadry Mezyjskiej) i Chersonezu, był najważniejszym rzymskim obiektem militarnym na Krymie, a zadaniem jego było chronienie południowego wybrzeża krymskiego w pasie od masywu Ajudahu do Simeisy przed najazdami Scytów i Sarmatów.
W czasach rzymskich, oprócz 2 ciągów murów obronnych, w twierdzy znajdowały się magazyny wojskowe, funkcjonował wodociąg i termy złożone z dwóch ciągów pomieszczeń, z zachowanym do dzisiaj systemem ogrzewczym. Istniało nimfeum z basenem, będącym magazynem wody, co pozwalało na wytrzymanie nawet długotrwałego oblężenia, poza tym wewnątrz murów twierdzy stały kamienne i ceglane domy mieszkalne oraz funkcjonowała świątynia rzymskich bogów. Po odejściu Rzymian, życie utrzymywało się na tym terenie aż do IV wieku.
Z Charaksu i okolic pochodzą stele reliefowe, stanowiące przykład synkretyzmu.
Tekst pochodzi z artykułu „Charaks” w Wikipedii, CC BY-SA 4.0.
Więcej z angielskiej Wikipedii
Obóz wojskowy założono za panowania Wespazjana z zamiarem ochrony Chersonezu i innych bosporańskich emporiów handlowych przed Scytami. Pod koniec I wieku n.e. siły rzymskie ewakuowano z półwyspu. Kilka dekad później obóz odbudowała vexillatio Legio I Italica; pod koniec II wieku stacjonował w nim oddział Legio XI Claudia. Rzymianie opuścili obóz w połowie III wieku.
Ruiny obozu odkrył Piotr Köppen w 1837 roku; oszacował długość muru obronnego na 185 sążni (395 metrów). Köppen utożsamił stanowisko z Charaxem (od greckiego słowa oznaczającego „fortyfikację”), jedynym rzymskim obozem odnotowanym na Krymie. Choć nie ma dowodów, że Charax leżał w pobliżu Aj-Todoru, nazwa się przyjęła. Zaintrygowany publikacją Köppena hrabia Szuwałow sfinansował pierwsze (i dość amatorskie) wykopaliska na stanowisku w 1849 roku.
W 1896 roku wznowiono wykopaliska pod nadzorem wielkiego księcia Aleksandra Michajłowicza Romanowa, który wybudował swoją letnią daczę w bezpośrednim sąsiedztwie ruin i latarni morskiej z 1865 roku. Wykopaliska trwały piętnaście lat i przyniosły wielką liczbę rzymskich monet i przedmiotów z brązu. Michaił Rostowcew, który nadzorował wykopaliska z ramienia Uniwersytetu Petersburskiego, zaliczył Charax do „całych miast rzymskich”, a nie jedynie fortów, jak wcześniej sądzono. Muzeum znalezisk archeologicznych otwarto w Charaxie w 1907 roku.
Dalsze badania stanowiska, podjęte przez Władimira Bławatskiego w latach 1931–35, ujawniły pozostałości dwóch publicznych zbiorników wodnych, term i akweduktu. Poza murami znajdowały się także gimnazjon i sanktuarium. Bławatski i jego następcy poparli teorię Rostowcewa, że najstarsza linia cyklopich murów w Charaxie została wzniesiona przez Taurów przed przybyciem Rzymian — teorię, która od tego czasu straciła wiele ze swojej popularności. Postawili także hipotezę, że castrum zostało zniszczone przez wycofujących się żołnierzy rzymskich, by uniknąć jego zajęcia i wykorzystania przez wroga.
Tłumaczenie maszynowe artykułu „Charax, Crimea” w angielskiej Wikipedii, CC BY-SA 4.0.
Charaks zajmuje 3154. miejsce na 9079 w rankingu rozpoznawalności zamków tego atlasu i 53. wśród 195 obiektów na Ukrainie. Data powstania — ok. 100, wcześniejsza niż u 98% datowanych obiektów atlasu — jeden z 33 obiektów atlasu powstałych w I wieku. Artykuły o tym obiekcie w Wikipedii otwarto 1247 razy w ciągu ostatnich 60 dni — więcej niż 57% obiektów atlasu. W promieniu 25 km stoi 17 innych obiektów atlasu. Najbliższy przewodnik na jednodniowy wypad to Sewastopol, 51 km stąd. Zobacz w statystykach zamków, jak wypada Ukraina.
Zobacz na interaktywnej mapie zamków →