Pałac Staszica w Warszawie

Pałac Staszica, właśc. pałac Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – pałac w Warszawie, znajdujący się u zbiegu ulic Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat w dzielnicy Śródmieście.

Klasycystyczny budynek został wzniesiony w latach 1820–1823 z inicjatywy Stanisława Staszica według projektu Antonia Corazziego dla Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Został przebudowany w latach 1892–1893, rewaloryzowany w latach 1924–1926 według projektu Mariana Lalewicza, zniszczony w 1944, odbudowany w latach 1947–1950 według projektu Piotra Biegańskiego. Siedziba m.in. Polskiej Akademii Nauk i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Tekst pochodzi z artykułu „Pałac Staszica w Warszawie” w Wikipedii, CC BY-SA 4.0.

Więcej z angielskiej Wikipedii

Historia Pałacu Staszica sięga roku 1620, kiedy król Zygmunt III Waza zlecił budowę niewielkiej kaplicy prawosławnej, mającej służyć jako odpowiednie miejsce pochówku byłego cara Rosji Wasyla IV oraz jego brata Dmitrija Szujskiego, którzy zmarli w polskiej niewoli po tym, jak zostali schwytani kilka lat wcześniej podczas wojny polsko-moskiewskiej 1605–18.

Ponieważ ludność stolicy Polski była w większości katolicka, protestancka lub żydowska, zapotrzebowanie na kaplicę prawosławną było niewielkie i w 1668 roku kolejny polski król, Jan II Kazimierz, przekazał kaplicę zakonowi dominikanów, którzy opiekowali się budynkiem aż do 1808 roku.

W 1818 roku budynek zakupił Stanisław Staszic, czołowa postać polskiego oświecenia, który zlecił jego remont. Kierującym pracami architektem był Antonio Corazzi, który przeprojektował pałac w stylu klasycystycznym. Po zakończeniu przebudowy (1820–23) Staszic podarował budynek Towarzystwu Przyjaciół Nauk, pierwszemu polskiemu towarzystwu naukowemu, założonemu w 1800 roku.

11 maja 1830 roku dyplomata i erudyta Julian Ursyn Niemcewicz odsłonił przed pałacem pomnik Mikołaja Kopernika dłuta Bertela Thorvaldsena.

Po powstaniu listopadowym z 1830 roku, wymierzonym przeciwko okupującemu Imperium Rosyjskiemu, towarzystwo zostało zdelegalizowane przez władze rosyjskie, które kontrolowały Warszawę przez większość czasu od ostatecznego rozbioru Polski w 1795 roku. Przez kolejne 26 lat pałac wykorzystywali organizatorzy loterii.

W latach 1857–62 pałac był siedzibą Akademii Medyko-Chirurgicznej, pierwszej wyższej uczelni ponownie ustanowionej w zaborze rosyjskim (wszystkie uczelnie wyższe zostały zdelegalizowane po powstaniu 1830 roku); akademię zamknięto jednak wkrótce po kolejnym nieudanym powstaniu — styczniowym z lat 1863–64.

Aż do końca I wojny światowej w budynku mieściło się gimnazjum. Od 1890 roku znajdowała się tam cerkiew prawosławna. W latach 1892–93 pałac wyremontowały władze rosyjskie. Zgodnie z trwającą wówczas rusyfikacją Warszawy architekt Wołodymyr Pokrowski przebudował pałac w stylu rusko-bizantyjskim.

Tłumaczenie maszynowe artykułu „Staszic Palace” w angielskiej Wikipedii, CC BY-SA 4.0.

Pałac Staszica w Warszawie zajmuje 1388. miejsce na 8134 w rankingu rozpoznawalności zamków tego atlasu i 42. wśród 374 obiektów w Polsce. Data powstania — 1820, wcześniejsza niż u 11% datowanych obiektów atlasu — jeden z 607 obiektów atlasu powstałych w XIX wieku. Artykuły o tym obiekcie w Wikipedii otwarto 2405 razy w ciągu ostatnich 60 dni — więcej niż 71% obiektów atlasu. W promieniu 25 km stoi 42 innych obiektów atlasu. Najbliższy przewodnik na jednodniowy wypad to Warszawa, 1 km stąd. Zobacz w statystykach zamków, jak wypada Polska.

Zobacz na interaktywnej mapie zamków →

Przeczytaj całą historię w Wikipedii ↗