Engeland · 2e eeuw
Arbeia was een Romeins fort in de Engelse plaats South Shields aan de zuidelijke oever van de monding van de Tyne.
Arbeia bevond zich ten oosten van het Fort van Wallsend, dat geldt als oostelijk uiteinde van de Muur van Hadrianus. Het fort bevond zich in de nabijheid van een haven (die nog niet is gelokaliseerd) en diende als bevoorradingsbasis voor de troepen langs de Muur van Hadrianus. Met name tijdens de veldtocht van Septimius Severus in het noorden (208-211) werd South Shields uitgebouwd als opslagplaats, met 22 graanschuren (horrea). Het praetorium, het huis van de commandant rond een binnenplaats, lag in de zuidoostelijke hoek van het fort en bleef in gebruik tot 370 of 380. In de 3e eeuw was het Cohors V Gallorum er gelegerd en aan het einde van de 4e eeuw de Numerus barcariorum Tigrisiensium.
Ook daarna, toen er minder manschappen aan de muur dienden, bleef South Shields een belangrijke voorraadplaats. Aan het begin van de 4e eeuw werd het fort herbouwd met de gebouwen rond een centraal kruispunt. Er werden kleinere en ook minder ordelijk geplaatste barakken gebouwd, gelet op de kleinere garnizoenen.
Op de site van het fort werden een versterkt poortgebouw en de 3e-eeuwse barakken die de soldaten huisvestten, gereconstrueerd.
Tekst overgenomen uit “Arbeia” op Wikipedia, CC BY-SA 4.0.
Meer uit de Engelstalige Wikipedia
De naam Arbeia komt uit de Notitia Dignitatum, de enige antieke bron waarin de naam voorkomt. Het lemma in de Notitia Dignitatum voor Arbeia werd al in 1587 in verband gebracht met het stadje Ireby in Cumbria, maar dit is sindsdien afgedaan als een oppervlakkige gelijkenis. In het begin van de 20e eeuw begon men de naam, naast Ireby en ook Moresby in Cumbria, met de locatie South Shields te verbinden.
De naam raakte in 1953 algemeen in gebruik als de waarschijnlijke naam voor het fort van South Shields, ondersteund door onderzoek van Ian Richmond.
Arbeia betekent mogelijk "fort van de Arabische troepen", verwijzend naar het feit dat een deel van het garnizoen ooit bestond uit een eskader Mesopotamische schippers van de Tigris, nadat keizer Septimius Severus in 197 de stad Singara had veiliggesteld. Dit is echter louter speculatief en berust op de gelijkenis van de woorden 'Arab' en 'Arbeia'.
Als alternatief kan het "(fort bij een) beek bekend om wilde rapen" betekenen.
Het fort werd in 129 n.Chr. gebouwd als een klein cohortfort, enkele jaren later dan de meeste forten van de Muur van Hadrianus, op de Lawe Top met uitzicht over de monding van de rivier de Tyne en vier mijl voorbij het oostelijke uiteinde van de Muur van Hadrianus, van waaruit het de flank en de belangrijkste bevoorradingsroute over zee naar de Muur bewaakte, alsook de kleine haven ten zuiden van de Tyne.
Het garnizoen werd verkleind tijdens de bezetting van Schotland onder Antoninus Pius. Vroeg in de regering van Marcus Aurelius (161 tot 180) werd het opnieuw bezet en vanaf 198 werd het aanzienlijk gewijzigd in plattegrond en gebruik. Een scheidingsmuur tussen de noordelijke en zuidelijke helft van het fort maakte het mogelijk het noordelijke deel te gebruiken voor de opslag van voorraden van zeeschepen, terwijl het zuidelijke deel garnizoen bleef. De wijzigingen worden in verband gebracht met de Romeinse invasie van Caledonia door Septimius Severus (208–211), een reeks veldtochten tegen de lastige Caledonische stammen, waarbij het fort mogelijk als zijn hoofdkwartier diende.
Machinaal vertaald uit “Arbeia” op de Engelstalige Wikipedia, CC BY-SA 4.0.
Arbeia staat op plaats 1.911 van 9.079 in de bekendheidsranglijst van deze atlas en op plaats 123 van de 360 die de atlas in Engeland in kaart brengt. Gebouwd in 129, en daarmee ouder dan 98% van de gedateerde bouwwerken in de atlas — een van de 21 bouwwerken in de atlas die uit de 2e eeuw stammen. De Wikipedia-artikelen erover werden de afgelopen 60 dagen 1.764 keer geopend, meer dan 66% van de atlas. Binnen 25 km staan nog 9 andere bouwwerken uit de atlas. De dichtstbijzijnde dagtripgids is Sunderland, 12 km verderop. Zie hoe dat zich verhoudt in de kastelenstatistiek.
Bekijk op de interactieve kastelenkaart →